Każdy bank działa w otoczeniu zewnętrznym, które w dużej mierze kształtuje warunki jego funkcjonowania i oddziałuje na sposób i poziom bezpieczeństwa świadczenia przez niego usług. Systemy bankowe poszczególnych państw mogą jednak w różny sposób nakładać na banki realizację pełnionych przez nie funkcji, wprowadzając tym samym zróżnicowanie w ramach podmiotów oferujących produkty i usługi o charakterze bankowym. W niemal wszystkich krajach dominującą rolę odgrywają jednak banki komercyjne, choć liczbowo z reguły stanowią mniejszość. Ich znaczenie jest szczególnie widoczne w obszarze udzielonych kredytów, zgromadzonych depozytów czy wartości aktywów, w których ich udział sięga 80–90%. Podobnie sytuacja kształtuje się w Polsce, gdzie do sektora banków komercyjnych zaliczane są wszystkie banki krajowe działające w formie spółki akcyjnej oraz jedyny funkcjonujący bank państwowy. Poza sektorem znajdują się natomiast banki spółdzielcze. Głównym celem działalności banku komercyjnego pozostaje bowiem osiąganie jak najwyższego zysku, który stanowi drogę do zwiększania siły i pozycji banku, a także wzrostu jego wartości mającej bezpośrednie przełożenie na stopę zwrotu z kapitału zaangażowanego w działalność bankową.
Liczne publikacje naukowe z zakresu bankowości o charakterze podręcznikowym w zasadzie można podzielić na dwie grupy: pierwszą tworzą publikacje traktujące szczegółowo o wybranych problemach lub zagadnieniach dotyczących funkcjonowania banków, drugą natomiast – publikacje bardzo obszerne, poruszające oprócz zagadnień z zakresu działalności operacyjnej banków (nie tylko komercyjnych) również takie zagadnienia, jak organizacja i zarządzanie bankiem, ocena sytuacji finanosowej banku, segmentacja produktów bankowych czy nawet architektura systemu finansowego oraz jego segmenty pozabankowe. Pierwsze ujęcie nie pozwala jednak na kompleksowe spojrzenie na działalność bankową, w drugim ujęciu – działalność operacyjna banków bywa natomiast często traktowana dosyć pobieżnie lub wybiórczo.
Ideą prezentowanej publikacji stała się zatem całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w od niesieniu do danych empirycznych, podporządkowana klasyfikacji operacji bankowych opartych o kryterium bilansu. Żaden bank nie prowadzi jednak działalności w oderwaniu od uwarunkowań zewnętrznych, dlatego pierwszy rozdział ma charakter wprowadzający Czytelnika w problematykę organizacji i funkcjonowania systemu bankowego, instytucji centralnych o charakterze powszechnym i samorządowym oraz wskazania miejsca i roli banków w polskim systemie bankowym. Rozdział drugi prezentuje z kolei kolejne etapy życia ekonomicznego banków, począwszy od warunków ich tworzenia zgodnie z polskim prawem bankowym, poprzez działania naprawcze i sanacyjne prowadzone w sytuacjach pojawiających się problemów finansowych, aż po likwidację, zawieszenie działalności i ogłoszenie upadłości banku. Rozdział trzeci, traktujący o czynnościach bankowych, jest rozstrzygający dla dalszej konstrukcji podręcznika. Czynności bankowe zostały bowiem potraktowane jako element określający istotę działania banku, z czego wynikła konieczność omówienia również roli i znaczenia sprawozdań finansowych (przede wszystkim bilansu i pozycji pozabilansowych) odzwierciedlających poszczególne obszary aktywności bankowej. Kolejnych pięć rozdziałów stanowi więc szczegółowe omówienie operacji bankowych klasyfikowanych w oparciu o kryterium bilansu:
- pasywne operacje bankowe na rynku pozabankowym (rozdział 4),
- pasywne operacje bankowe na rynku międzybankowym (rozdział 5),
- aktywne operacje bankowe – udzielanie kredytów (rozdział 6),
- pozostałe aktywne operacje bankowe (rozdział 7),
- usługowe operacje bankowe (rozdział 8).
Ostatni rozdział, dotyczący zarządzania ryzykiem bankowym, w pewnym stopniu ma charakter podsumowujący, ponieważ łączy w sobie obszary aktywności bankowej obarczone ryzykiem i omówione we wcześniejszych rozdziałach. Oprócz przedstawienia rodzajów ryzyka towarzyszącego działalności banku, zawiera także omówienie zasad zarządzania ryzykiem oraz obowiązujących banki regulacji ostrożnościowych.
Prezentowany podręcznik został przygotowany przez pracowników Katedry Bankowości Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, na bazie wieloletnich doświadczeń dydaktycznych w zakresie szeroko rozumianej bankowości. Dziękując wszystkim, którzy przyczynili się do powstania podręcznika, szczególne podziękowania Autorki kierują w stronę recenzenta – prof. dr. hab. Bogusława Pietrzaka, którego życzliwe uwagi przyczyniły się do podniesienia poziomu publikacji.
