Na rynku bankowym obserwuje się jednorodność wśród większości produktów oferowanych poszczególnym segmentom klientów. Produkty wykazujące się zróżnicowaniem są z reguły produktami substytucyjnymi względem siebie. Konkurencja niecenowa wymusza jednak ciągłe modyfikowanie oferty, wprowadzanie nowych produktów i usług lub naśladowanie oferty konkurentów. Konkurencyjny rynek wymaga również elastycznego dostosowywania oferty świadczonych produktów i usług do potrzeb i preferencji obecnych oraz potencjalnych klientów. Wymaga też maksymalnego ograniczania czasu wdrażania nowych produktów. Na rynku bankowym oznacza to między innymi konieczność posiadania płynnych kapitałów, które służyć mogą finansowaniu zmian.
Od lat 70. XX w. w gospodarkach rozwiniętych nasiliła się walka konkurencyjna pomiędzy bankami, której efektem było między innymi sięganie przez władze banków do metod i narzędzi zarządzania rozpowszechnionych w innych sektorach gospodarczych. Outsourcing jest jedną z metod, służących poprawie konkurencyjności, stosowaną w zarządzaniu strategicznym. Jego istotny rozwój miał miejsce w bankowości w latach 80. i 90. XX w., co było związane z szybkim postępem technologicznym w teleinformatyce. Obecnie outsourcingiem obejmowane są kolejne, coraz bardziej istotne w działalności bankowej, dziedziny. Outsourcing to koncepcja, w myśl której następuje zlecanie wykonywania części działalności podmiotom zewnętrznym, dzięki czemu przedsiębiorstwa korzystające z tego rodzaju usług mogą się skupić na wykonywaniu działalności podstawowej, od której zależy ich wartość. Do korzyści, jakie niesie za sobą wykorzystywanie usług podmiotów zewnętrznych należą: możliwość skupienia się na kluczowych dla firmy zadaniach i procesach, dzięki czemu podnosi się wydajność realizowanych działań, oszczędności na inwestycjach w zatrudnienie i utrzymanie powierzchni biurowych, dostęp do nowoczesnych technologii, możliwość realizacji działań, których przedsiębiorstwo nie byłoby w stanie wykonywać samodzielnie, możliwość podniesienia poziomu jakości wykonywanych usług ze względu na korzyści skali i doświadczenie zleceniobiorców. Sektor bankowy w Polsce swój obecny kształt uzyskiwał w wyniku ewolucji, która zaczęła się w 1989 r. wraz z początkiem przemian systemowych w gospodarce polskiej. W latach 1989–1992 nastąpił szybki wzrost liczby banków uniwersalnych, których większość była podmiotami małymi i słabymi kapitałowo. Od 1990 r. zaczęto prywatyzować sektor bankowy, co było jednym z czynników pozwalających na napływ kapitału zagranicznego do tego sektora. W III kwartale 1997 r. w polskim sektorze bankowym zaczął dominować kapitał zagraniczny, a jego udział w aktywach sektora w 2007 r. przekroczył 70%. Wraz z przejmowaniem własności banków w Polsce, instytucje zagraniczne dążyły do poprawy efektywności, a tym samym konkurencyjności przejmowanych podmiotów na rynku. Dlatego też rozpoczęły wdrażanie w tych bankach metod zarządzania i różnorodnych rozwiązań stosowanych w jednostkach macierzystych. Wiązało się to ze zmianami struktur organizacyjnych w bankach w Polsce, w tym, w wielu przypadkach, z przeniesieniem kompetencji decyzyjnych w zarządzaniu strategicznym do zagranicznych podmiotów – właścicieli. Tym samym działające w Polsce banki z przewagą kapitału zagranicznego, jako pierwsze w kraju, zaczęły stosować nowoczesne metody zarządzania, w tym outsourcing. Konkurencja na rynku krajowym oraz coraz silniejsze powiązanie banków z przewagą kapitału polskiego z rynkiem międzynarodowym zmusiło je do poszukiwania rozwiązań pozwalających na skoncentrowanie się na działalności podstawowej, głównie na rozwijaniu kontaktów z klientami. Obserwacja działań prowadzonych przez banki z przewagą kapitału zagranicznego oraz tendencji na rozwiniętych rynkach światowych zachęciła banki z przewagą kapitału polskiego do naśladowania niektórych działań. Stąd zainteresowanie banków z przewagą kapitału polskiego outsourcingiem. Czynności, których wykonywanie banki zlecają podmiotom zewnętrznym można podzielić na trzy grupy: czynności stricte bankowe, stanowiące istotę działalności bankowej, czynności bezpośrednio związane z działalnością bankową, bez których bank nie mógłby funkcjonować i które często są charakterystyczne wyłącznie dla działalności bankowej, np.: transport wartości pieniężnych, obsługa bankomatów, sortowanie pieniędzy, zapewnienie funkcjonowania bankowego systemu informatycznego oraz czynności pomocnicze typu: ochrona placówek bankowych, utrzymanie czystości, czy drukowanie dokumentów. Outsourcing części czynności zastrzeżonych wyłącznie dla banków został w Polsce prawnie dopuszczony nowelizacją ustawy Prawo bankowe z 2004 roku. Natomiast nie istniały przeszkody prawne względem zlecania podmiotom zewnętrznym pozostałych rodzajów czynności wykonywanych przez banki. Problemem było jednak i jest nadal ryzyko związane m.in. z zachowaniem tajemnicy bankowej, odpowiedzialnością banku względem klienta za szkody powstałe w wyniku niewłaściwej realizacji usługi przez podmiot zewnętrzny oraz możliwością prowadzenia efektywnego nadzoru bankowego. Banki w Polsce analogicznie do tendencji na rynkach światowych chętnie stosują outsourcing czynności pomocniczych. Duży udział wśród usług, których wykonywanie jest zlecane podmiotom zewnętrznym mają również szeroko rozumiane usługi teleinformatyczne, począwszy od podstawowego serwisu sprzętu i oprogramowania będącego własnością banku, po outsourcing całych systemów teleinformatycznych, prowadzenie centrów rozliczeniowych, hurtowni danych itp. Natomiast rynek outsourcingu czynności stricte bankowych jest jeszcze słabo rozpoznany, a jego dotychczasowy rozwój ograniczał fakt, że rozwiązania prawne dotyczące zlecania wykonywania tego rodzaju czynności bankowych podmiotom zewnętrznym są stosunkowo nowe. Ponadto rynek outsourcingu czynności stricte bankowych na świecie jest rynkiem stosunkowo młodym, tak więc mało jest doświadczeń podmiotów zagranicznych, na których mogłyby banki polskie wzorować swoje umowy. Z uwagi na różnice w rozwoju rynków outsourcingu poszczególnych czynności zlecanych przez banki podmiotom zewnętrznym istotnym wydaje się podjęcie w badaniach naukowych tematu stosowania outsourcingu w bankach w Polsce.
Szczególnie istotne jest określenie stopnia stosowania outsourcingu przez banki z podziałem na poszczególne rodzaje czynności obejmowane umowami oraz perspektyw dalszego funkcjonowania tego rynku na bazie doświadczeń krajów Europy Zachodniej i USA. Ponadto wyodrębnienie różnic między rynkiem polskim a pozostałymi rynkami może pomóc w wytyczeniu nowych kierunków rozwoju rynku usług outsourcingowych świadczonych na rzecz banków w Polsce. Potrzeba prowadzenia tego rodzaju badań wynika też z licznych uwarunkowań. Po pierwsze, problematyka stosowania outsourcingu w bankach w Polsce nie doczekała się dotychczas szerszych badań poza analizami prowadzonymi przez Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego, wynikającymi z potrzeb Komisji Nadzoru Bankowego. Po drugie, początki outsourcingu w bankowości datują się na lata 70. XX w. Jednak badania prowadzone w Unii Europejskiej i USA dowodzą, że rynek usług outsourcingowych dopiero w latach 90. XX w. zaczął charakteryzować się rosnącym tempem rozwoju. Obecne prognozy przewidują intensywny wzrost tego rynku jeszcze przez co najmniej kilka lat. Intensywne tempo wzrostu rynku outsourcingu na świecie przekłada się na zainteresowanie nim podmiotów krajowych. Po trzecie, outsourcing w bankowości na rozwiniętych rynkach światowych skupia się w sektorze usług IT oraz obsłudze płatności i kart płatniczych. Takie usługi, jak: zarządzanie zasobami ludzkimi, marketing, czy prowadzenie ksiąg rachunkowych, coraz powszechniejsze w innych sektorach gospodarki, są objęte w bankach outsourcingiem tylko w nikłym procencie przypadków. Po czwarte, banki są podmiotami z dużą ostrożnością podchodzącymi do nowoczesnych tendencji w dziedzinie zarządzania. Wynika to z charakteru tego sektora, w tym z obowiązku utrzymania stabilności działania w długich okresach. Stąd rozwój rynku usług outsourcingowych w bankowości następuje z pewnym opóźnieniem w stosunku do innych sektorów gospodarczych. W efekcie rynek usług outsourcingowych w bankowości jest rynkiem rozwijającym się, co w szczególności dotyczy outsourcingu czynności stricte bankowych. Po piąte, outsourcing mimo wielu zagrożeń, szczególnie istotnych w sektorze bankowym, może przynosić wymierne korzyści dla banku – zleceniodawcy usług. Stąd istotnym jest poznanie i wypracowanie takich metod postępowania, aby te korzyści maksymalizować, z równoczesnym minimalizowaniem negatywnych skutków outsourcingu. Problematyka stosowania outsourcingu w działalności bankowej na świecie i w Polsce jest na tyle istotna, że została uwzględniona w odrębnych wytycznych zarówno Bazylejskiego Komitetu Nadzoru Bankowego (BCBS), jak też Komitetu Europejskich Organów Nadzoru Bankowego (CEBS). Przedstawione w kolejnych rozdziałach zalety i wady stosowania outsourcingu wskazują, że jego prawidłowe stosowanie pozwala m.in. na zwiększanie elastyczności i obniżanie kosztów prowadzenia działalności oraz poszerzanie oferty, i poprawę jakości oferowanych produktów i usług. Praca składa się z czterech rozdziałów. W rozdziale pierwszym dokonano zdefiniowania problematyki outsourcingu bankowego w kontekście jego miejsca w strategiach banków. Przedstawiono przy tym genezę korzystania ze współpracy z podmiotami zewnętrznymi zarówno przez banki za granicą, jak też w Polsce, szczególnie w kontekście rosnącej konkurencji na rynku finansowym. Dokonano również systematyzacji pojęć dotyczących outsourcingu. W rozdziale drugim skupiono się na ekonomicznych i prawnych aspektach określających możliwy zakres stosowania outsourcingu przez banki w Polsce. Określono uwarunkowania technologiczno-organizacyjne wpływające na rozwój współpracy banków z podmiotami trzecimi. Przeanalizowano regulacje prawne dotyczące zakresu działań możliwych do przekazania zleceniobiorcom, problematykę prowadzenia efektywnego nadzoru nad wydzielanymi czynnościami oraz zasady wprowadzane w celu zapewnienia bezpieczeństwa banku stosującego outsourcing. Podjęto również problem ryzyka pojawiającego się w banku korzystającym z usług podmiotów trzecich w prowadzeniu jego działalności. W kolejnych dwóch rozdziałach w znacznym stopniu skupiono się na opisie wyników przeprowadzonych badań, których częścią było badanie ankietowe stanowiące element realizacji projektu badawczego MNiSW nr N113 025 32/2850. Uzyskane wyniki odniesiono do wyników badań prowadzonych przez innych autorów dotyczących rynku polskiego i rynków wyżej rozwiniętych. Skupiono się przy tym na zbadaniu przyczyn i obszarów stosowania outsourcingu, uwzględniając różnice w wielkości i własności badanych podmiotów. Istotnym aspektem podlegającym badaniu opisanym w tym rozdziale są też formy powiązań zleceniodawcy ze zleceniobiorcą. Przeanalizowano też problematykę korzyści wynikających ze stosowania przez banki outsourcingu oraz czynnikach, które wpływają na jego rezultaty. Ponadto omówiona została kwestia dalszego rozwoju outsourcingu bankowego i jego wpływu na stabilność sektora bankowego jako całości.
